Археолошкото одделение при НУ Музеј Куманово ги заврши тавогодишните археолошки истражувања на локалитетот Градиште во селото Младо Нагоричане. Под раководство на кустосот советник и археолог Дејан Ѓеорѓиевски, теренските работи донесоа исклучителни наоди кои потврдуваат постоење на античко светилиште од IV и III век пред новата ера.
Ископувањата беа фокусирани на секторот Долна тераса, каде што беа откриени ѕидови од градба со питоси, меѓу кои се издвојува еден сад со уникатен печат. На устието од овој питос е утиснат отисок од прстен со претстава на женско божество, веројатно Деметра, која во едната рака држи рог на изобилие, а со другата прави течна жртва над триножник. Покрај ова, откриен е и огромен ограден ѕид кој го одделувал просторот за обреди (теменос) од остатокот од населбата.
Во непосредна близина на оградниот ѕид археолозите открија помала просторија со остатоци од обилна трпезна керамика и животински коски од диви свињи и кози, што укажува на одржување ритуални гозби и симпозиуми. Меѓу богатиот материјал се наоѓаат импортирани луксузни садови, како црнофирнизирани кантароси, лампа и фрагменти од керамички фигурини.
Особено значаен и редок наод се остатоците од луксузно декориран кревет, односно делови од профилирана ногарка и аплика со претстава на божество кое лежи на кревет (клине). Ваквиот тип декорација нема многу паралели на овие простори и досега е среќаван главно во богатите антички гробови во Пела и кралските гробови во Ајга (Вергина).
Според раководителот Ѓеорѓиевски, ова светилиште по својата функција наликува на познатото светилиште на Деметра и Персефона во Коринт. Наодите зачувани на локалитетот Градиште покажуваат дека оваа населба имала развиена трговија и била целосно вклучена во културните и цивилизациските текови на древното Македонско Кралство. Истражувањата се дел од Годишната програма на НУ Музеј Куманово, поддржани и финансирани од Министерството за култура и туризам. Надворешната канцеларија за криминалистички работи Пробиштип поднесе кривична пријава против четири правни лица од Пробиштип, нивните сопственици и управители, како и против поранешен раководител во Агенцијата за вработување. Осомничените се товарат за повеќе тешки кривични дела, со кои нанеле директна штета на државниот буџет во износ од 3.520.000 денари.
Пријавата е поднесена против сопствениците и управителите Г.Д. (60) од Штип, Т.А. (63) од Пробиштип, Н.И. (50) од Пробиштип, О.„Ч.” (58) од Пробиштип, како и против И.П., вработен како раководител во Центарот за вработување Пробиштип во периодот кога се вршеле злоупотребите. Тие се сомничат за сторени продолжени кривични дела за злоупотреба на постапката за јавен повик, злоупотреба на службената положба и овластување, како и за перење пари.
Според полицискиот извештај, пријавените фирми и нивните раководители се организирале во dogovor со вработениот во Агенцијата за вработување за да аплицираат на државен јавен повик од 2024 година. Мерката била наменета за доделување неповратна финансиска помош за вработување на ранлива категорија граѓани, односно невработени лица од ромската националност.
Осомничените го оствариле правото на субвенции на противправен начин со тоа што ангажирале лица кои не биле од ромска националност и веќе имале претходен работен стаж. За да го задоволат формалниот услов од повикот, претходниот работен стаж на овие лица бил незаконски избришан од системот на Агенцијата за вработување, овозможувајќи им на фирмите неосновано да ги повлечат државните средства. Со доаѓањето на високите летни температури, сопствениците на куќи и викендички ширум Македонија се соочуваат со еден од најнепријатните сезонски предизвици, а тоа е појавата на змии во нивните дворови и градини. Климатските специфики на нашата земја, карактеризирани со топли лета и долги сушни периоди, создаваат идеални услови за зголемена активност на влекачите, кои во потрага по вода, храна и сенка сè почесто навлегуваат во урбаните и приградските средини.
Стравот од средба со змија во сопствениот двор е оправдан, но паниката е лош сојузник. Наместо неконтролирано ширење страв, сопствениците на имоти треба да применат низа превентивни мерки за да го направат својот двор непривлечен за овие непосакувани гости, притоа почитувајќи ги природните закони и еколошката рамнотежа.
Кои змии се отровни во Македонија?
За соодветна заштита и правилна реакција, од клучна важност е да знаете да ги препознавате видовите змии кои претставуваат реална закана за здравјето. Во Македонија постојат само три вида отровни змии, од кои најраспространети и најопасни се поскокот и шарката, додека остроглавата шарка е исклучително ретка и главно е присутна на високите планински пасишта.
Поскокот најлесно се препознава по специфичниот мал рог на врвот на носот, по кусата и здебелена опашка, како и по карактеристичната цик-цак шара на грбот во сиви или кафеави нијанси. Шарката, пак, нема рог, има поизразена триаголна глава и јасно видлива темна шара по должината на телото. Главниот показател што ги разликува отровните од неотровните змии во Македонија се нивните очи, отровниците имаат вертикална зеница слична на мачкините очи, додека неотровните змии, како што се смоковите и водните змии, имаат тркалезни зеници и значително подолги и потенки тела.
Чистиот и среден двор е првата линија на одбрана
Змиите не доаѓаат во дворовите по случаен избор, туку затоа што таму наоѓаат поволни услови за криење и лов. Високата и некосена трева, густите грмушки кои со години не се поткастрени и натрупаните градежни материјали или огревни дрва се совршено скривалиште каде змиите можат да останат незабележани со недели. Поради тоа, редовното косење на тревникот е апсолутен приоритет и наједноставна форма на превенција. Кога тревата е ниска, змиите се чувствуваат изложени на опасности од птици грабливки и други природни непријатели, па затоа го избегнуваат тој терен.
Исто така, сите купишта од камења, стари табли или гранки кои честопати стојат заборавени во македонските дворови мора да бидат расчистени, а огревното дрво треба да се подигне на палети над земјата за да се елиминираат темните и влажни простори под него.
Контрола на синџирот на исхрана и елиминација на глодарите
Главниот мотив поради кој змијата би ризикувала да влезе во близина на човечки живеалишта е храната, а нејзиното омилено мени го соочуваат глувците, стаорците и кртовите. Честопати, несвесно, сопствениците на куќи сами ги привлекуваат глодарите преку неправилно складирање на храна за домашни миленици, отворени канти за отпадоци или неправилно третирани компостери во градината.
Со елиминирање на изворот на храна за глодарите, автоматски се решава и проблемот со влекачите. Доколку во дворот нема глувци, веројатноста да се појави змија се намалува на минимум. Затоа, редовната дератизација, поставувањето на безбедни стапици и чувањето на секаков вид органски отпад во херметички затворени контејнери се клучни чекори кои директно влијаат на намалувањето на ризикот од појава на влекачи.
Внимателен избор на репеленти поради безбедност на децата и милениците
Кога станува збор за одбивање на влекачите, достапни се неколку видови репеленти, почнувајќи од комерцијални гранули и спрејови кои емитуваат силни мириси, па сè до ултразвучни апарати кои испраќаат вибрации низ почвата. Сепак, при користењето на овие средства е потребна огромна претпазливост, особено во дворови каде што престојуваат мали деца и домашни миленици. Голем дел од вештачките хемиски репеленти содржат нафталин, сулфур или други токсични супстанции кои можат да предизвикаат сериозни труења, изгореници на шепите кај кучињата и мачките или респираторни проблеми доколку бидат голтнати или вдишани.
Како побезбедна алтернатива се препорачуваат природни репеленти базирани на есенцијални масла од нане, цимет и каранфилче, или пак механички звучни апарати на соларен погон, кои со своите постојани вибрации ја тресат почвата и ги бркаат змиите без да ја загрозат безбедноста на семејството.
Улогата на водата и нејзиното влијание врз привлекувањето на влекачи
За време на екстремните суши, змиите често се привлечени од отворени извори на вода во дворовите, бидејќи дехидрацијата е нивниот најголем непријател во летниот период. Ова вклучува украсни езерца, базени, па дури и плитки садови оставени за птици или наменети за домашните миленици кои стојат надвор.
Сопствениците треба да бидат особено внимателни околу овие зони и да избегнуваат садење на густа и непроодна вегетација во нивна непосредна близина, бидејќи змијата бара заскриено место каде што ќе може да пие вода без да биде забележана. Доколку имате украсно езерце, се препорачува просторот околу него да биде чист, поплочен со камен или посипан со ситен песок, што физички оневозможува незабележано приближување на влекачите и го олеснува нивното навремено воочување.
Безбедно однесување при блиска средба и прва помош
Доколку и покрај сите превентивни мерки дојде до блиска средба со змија во дворот, најважно од сè е да се задржи присебноста и да се избегнат нагли движења. Повеќето змии во Македонија се неотровни и корисни за екосистемот бидејќи ја контролираат популацијата на штетници, а дури и отровниците како поскокот напаѓаат само тогаш кога се чувствуваат директно загрозени, згазени или притиснати во агол. Најбезбедната реакција е полека и смирено да се отстапи наназад, оставајќи му простор на животното самото да се повлече.
Во случај на несакано каснување од отровна змија, веднаш мора да се побара медицинска помош, повредениот екстремитет треба да се имобилизира и да се држи под нивото на срцето, а строго се забрануваат застарените и опасни методи како што се засекување на раната, цицање на отровот со уста или подврзување на екстремитетот. Во Бигорската свештена обител денеска се заокружи еден од најзначајните конзерваторски потфати за заштита на манастирското духовно и културно наследство. Директорот на Националниот конзерваторски центар (НКЦ) – Скопје, м-р Александар Јорданоски, заедно со стручниот тим, оствари работна посета на манастирот по повод успешното комплетирање на реставрацијата и конзервацијата на четирите историски литијни крстови од богатата Бигорска ризница.
Гостите беа срдечно пречекани од игуменот на манастирот, епископот Антаниски г. Партениј. На средбата се разговараше за натамошно унапредување на соработката меѓу државните конзерваторски институции и Бигорската обител, со цел трајно и стручно зачувување на бесценетото илјадагодишно наследство.
Процесот на непосредна заштита се одвиваше во две фази. Првите два литијни крста беа вратени во манастирот во септември 2024 година, додека пред два дена, на 15 јули, пристигнаа и последните два реставрирани крста: „Распетие Христово / Вознесение Христово“ и „Распетие Христово / Воскресение Христово“. Станува збор за исклучителни ремек-дела од 19 век, изработени од прочуените зографи Михаил од Самарина и неговиот син Димитар (монах Даниил), кои претставуваат врв на православната сакрална уметност на овие простори преку спој на иконопис, резба и позлата.
Комплексните конзерваторско-реставраторски зафати беа предводени од д-р Јехона Спахиу Јанчевска (раководител на истражувањата) и м-р Невенка Величковска (раководител на непосредната заштита). Со тимот од НКЦ беше извршена детална стручна обработка на дрвените носачи, консолидација на материјалите, чистење од стари несоодветни лакови, китирање, ретуширање и заштита на металните елементи. Како посебен дар од стручниот тим, за крстовите беа изработени и специјални уникатни постаменти.
Епископот г. Партениј упати огромна благодарност до менаџментот и стручните лица на НКЦ за нивниот високопрофесионален и научно-темелен пристап во обновувањето на светињите. Паралелно со овој проект, во изминатите денови во Бигорски беа започнати и нови конзерваторски истражувања на три вредни икони („Воведение на Пресвета Богородица во Храмот“, „Свети Николај“ и „Симнување во адот“), со што продолжува долгорочната и систематска грижа за заштита на македонското културно богатство. Градежните работи за целосна реконструкција и модернизација на Охридскиот аеродром „Св. Апостол Павле“ се во завршна фаза, информираше денеска заменик-претседателот на Владата и министер за транспорт, Александар Николоски, за време на неговата работна посета на Општина Дебрца. Според неговите очекувања, сите активности ќе финишираат до крајот на ова лето, со што Охрид ќе добие значително зголемен капацитет за привлекување нови авиокомпании и поголем број патници.
На терен во моментов паралелно се одвиваат четири крупни проекти, чиј прогрес е проценет на 80 до 90 отсто од реализацијата. Со овој голем инфраструктурен зафат, аеродромот ќе добие комплетно нова административна зграда, модернизирана терминална зграда, како и проширен и обновен простор за полетување и слетување на авионите.
Министерот Николоски најави дека од 15 август започнува координираната подготовка на сите надлежни институции – Агенцијата за цивилно воздухопловство (АЦВ), контролата на летање М-НАВ, Агенцијата за национална безбедност (АНБ), Царината и Министерството за внатрешни работи (МВР). Нивниот ангажман ќе овозможи аеродромот веднаш да биде целосно функционален и да ги исполнува сите највисоки меѓународни безбедносни стандарди.
Николоски изрази задоволство што Охридскиот аеродром веќе бележи континуиран раст на патници и во апсолутни бројки и во проценти според последните извештаи, потенцирајќи дека новата инфраструктура дополнително ќе го забрза овој позитивен тренд и ќе го развие воздухопловниот потенцијал на регионот. Полициски службеници од Регионалниот центар за гранични работи (РЦГР) Север утринава успешно пресекоа канал за криумчарење стока на македонско-косовската граница. Акцијата е спроведена во околу 08:00 часот во атарот на пограничното село Танушевци, поточно на самата гранична линија со косовското село Мијак, во рамки на оперативниот план за спречување на прекуграничен криминал.
Граничната патрола на лице место забележала група лица кои вршеле илегален претовар и размена на стока меѓу две комбиња - едното марка „фолксваген“ со косовски национални ознаки, а другото „пежо“ со скопски регистарски таблички.
При брзата интервенција на полицијата за запирање на возилата, на местото е лишен од слобода А.А. (43) од Скопје, кој го управувал македонското возило. Во меѓувреме, возачот на косовското комбе успеал да стисне гас и да побегне во правец на Косово. Македонските служби веднаш воспоставиле координација со косовската полиција, односно нивната специјална единица „Task Force“. При потерата на косовска територија, шверцерот со „фолксвагенот“ излетал од патот.
Двете товарни возила, заедно со криумчарената стока, се привремено одземени за понатамошна постапка. За случајот веднаш е известен надлежниот јавен обвинител, а по целосното докуметирање на кривично-правниот настан ќе биде поднесена соодветна кривична пријава. Со цел да се подигнат еколошките стандарди и да се хуманизира урбаниот простор во главниот град, започна реализацијата на проектот за изградба на нови зелени коридори долж главните сообраќајници во Скопје. Како што информираше градоначалникот на Скопје, Орце Ѓорѓиевски, целта е зеленилото да не биде само исклучок, туку да стане стандард во секој нов инфраструктурен проект во градот, со што ќе се обезбедат повеќе дрвја, природни сенки и поквалитетен живот за граѓаните.
Во рамките на овие активности, денеска на терен интензивно се работи на уредување на новиот зелен коридор долж фреквентната улица „Ѓорче Петров“. Проектот таму опфаќа инсталирање на современ систем за наводнување кој ќе го одржува новото зеленило, како и целосна реконструкција на пешачката патека во должина од околу четири километри. Оваа патека секојдневно ја користат илјадници граѓани, па нејзиното обновување значително ќе ја подобри безбедноста на пешаците и секојдневниот живот на локалното население.
Градоначалникот Ѓорѓиевски истакна дека изградбата на вакви зелени коридори ќе продолжи да се спроведува низ целата територија на Скопје. Овие природни појаси долж булеварите и клучните улици имаат огромно значење за урбаното живеење бидејќи директно влијаат на намалувањето на аерозагадувањето, ја ублажуваат летната жештина преку создавање природни сенки и го претвораат бетонскиот простор во поздраво и попријатно место за пешачење и рекреација. Агенцијата за храна и ветеринарство (АХВ) информираше дека од почетокот на овој месец во државата се потврдени вкупно 10 нови жаришта на болеста сипаници кај овци и кози. Новите случаи се регистрирани во одгледувалишта во Саса (Македонска Каменица), Соколарци (Чешиново-Облешево), Бигла (Делчево), Малино и Косевица (Свети Николе) и село Сопот (Куманово).
Со ова, вкупниот број на жаришта од појавата на првиот случај во јануари годинава во кумановско Лопате се искачи на 17, опфаќајки над 2.700 животни во 15 одгледувалишта за овци и две мешани одгледувалишта. Од АХВ смируваат дека болеста не претставува опасност за здравјето на луѓето.
Како дел од итните рестриктивни мерки, АХВ веќе изврши депопулација и присилно убивање на над 1.400 животни, а во текот на денешниот ден беше спроведена евтаназија со механички метод и во одгледувалиштето во кумановското село Сопот. По добивањето на соодветни локации за закопување од локалните власти, акцијата ќе продолжи и во преостанатите новопотврдени жаришта.
Агенцијата одржа и итна координација со здруженијата на сточари и Сојузот на одгледувачи на овци на Македонија за да ги запознае со биосигурносните мерки и протоколите за заштита. Во сите зони каде што е потврдено присуство на сипаници се спроведува итен попис, нештетно отстранување на угинатите или убиените животни, како и уништување на потенцијално контаминираната храна, волна, млеко и ѓубре, проследено со целосна дезинфекција.
На ниво на целата држава е донесена итна забрана за работа на добиточните пазари за овци и кози, како и за одржување изложби и спортски настани со овие животни. Во заштитните зони строго е забрането движење и превоз на овци и кози, освен кога тие се носат на колење во одобрени кланици по задолжителен претходен клинички преглед. Суровото млеко и млечните производи од овие региони можат да се пуштат во промет единствено по извршен термички третман и пастеризација на 72 степени во времетраење од 15 минути.
За сопствениците на стада на целата територија важи обврската во рок од 24 часа да пријават каков било сомнеж за болест или угинување до официјален ветеринар, строго да го ограничат движењето на луѓе и возила во фармите, да користат заштитна облека и дезинфекциски бариери и да не внесуваат нови животни без здравствен сертификат. Дополнително, на фармите каде што веќе е потврдена болеста, на сила е забрана за повторно населување на нови животни во период од шест месеци, а сите овие контролни мерки ќе се применуваат во рок од 60 дена од денот на донесување на решението. Мобилен тим од Одделението за оперативни работи при Царинската управа спречи обид за шверц на 2.000 парчиња вијали со медицински раствор „Гадонанс“. Препаратите биле откриени во кабината на товарно моторно возило со кое управувал косовски државјанин, кој се обидел да ги внесе во земјава без соодветна документација.
Осомничениот возач, вработен во транспортна компанија од Косово, вршел превоз на алуминиумски профили на релација од Турција кон Косово. При пристигнувањето на граничниот премин Деве Баир, тој пред цариниците изјавил дека нема ништо за пријавување освен легално декларираната стока. Поради појавен сомнеж, мобилниот тим извршил детална контрола на камионот.
При прегледот, возачката кабина била буквално преплавена со рефусни пакувања. Вкупно 2.000 вијали со раствор, спакувани во обични папки и кеси без оригинална амбалажа, биле скриени на различни места: во горниот кревет, во фабричките шуплини на возилото, во просторот над возачкото седиште, како и во личниот багаж кај долниот кревет.
Од Царинската управа појаснуваат дека запленетиот раствор „Гадонанс од 7.5 мл“ се користи за венско инјектирање при снимања со магнетна резонанца. Како таков, овој препарат подлежи на строги законски дозволи за увоз, но и на специфи 
